Był malarzem, pisarzem, diarystą, krytykiem sztuki i świadkiem historii. Wystawa „Oblicza Czapskiego” w Muzeum Narodowym w Krakowie na pierwszym planie stawia artystę patrzącego, rysującego i malującego.
Tytułowe „oblicza” odnoszą się także do niejednorodności jego malarstwa, która już przed wojną zwracała uwagę krytyków. Sam artysta długo traktował ją jak słabość. Pisał o dwoistości własnego podejścia: z jednej strony analitycznego i rozumowego, z drugiej – gwałtownego, intuicyjnego, przypominającego skok w przepaść. Z czasem zrozumiał, że ta sprzeczność może stać się zasadą twórczości.
Jubileuszowa ekspozycja, przygotowana w 130. rocznicę urodzin artysty i w ogłoszonym przez Sejm Roku Józefa Czapskiego, skupia się na procesie twórczym. Gromadzi ponad pięćdziesiąt obrazów i rysunków, głównie z kolekcji prywatnych, w tym także od spadkobierców sióstr Czapskiego. Ma przez to charakter nie tylko monograficzny, lecz również intymny.
Opowieść rozpoczynają autoportrety w pracowni. Wokół nich pojawiają się wizerunki najbliższych, przedmioty oraz widoki miejsc rodzinnych. Czapski wielokrotnie wracał do martwych natur, jakby każda filiżanka, wazon czy fragment wnętrza domagały się ponownego sprawdzenia. Interesowało go to, co zobaczone mimochodem i nagle rozpoznane jako motyw. Obraz zaczynał się od spojrzenia, które zwyczajną rzecz wyrywało z jej oczywistości.
Najmocniej dochodzą w nich do głosu tendencje ekspresjonistyczne: deformacja, napięcie koloru i poczucie, że forma przestaje mieścić się w bezpiecznych ramach przedstawienia. Analityk spotyka się tu z ryzykantem.
„Oblicza Czapskiego” pokazują więc twórczość, której siłą nie jest stylistyczna jednorodność, ale ciągłe ponawianie pytania o możliwość malowania świata. To wystawa o artyście nieustannie próbującym – czasem rozumnie i metodycznie, czasem jakby wbrew sobie. Właśnie pomiędzy dyscypliną a skokiem w przepaść powstawało malarstwo Czapskiego: osobne, niepokorne i niemożliwe do sprowadzenia do jednej formuły.
Wystawę „Oblicza Czapskiego”, przygotowaną przez kuratorkę dr Magdalenę Luderę, można oglądać w Gmachu Głównym Muzeum Narodowego w Krakowie od 18 września 2026 roku do 31 stycznia 2027 roku. Poniżej prezentujemy galerię zdjęć z ekspozycji.
Wystawa „Oblicza Czapskiego”, Gmach Główny Muzeum Narodowego w Krakowie. Potrwa do końca stycznia 2027 r.
Papierowa wersja magazynu „Spotkania z Zabytkami” ukazuje się jako kwartalnik. Zachęcamy do zakupu prenumeraty bądź aktualnego numeru!
