Galerie

Miasto na szkle

30 września 2026

Józef Czechowicz, żyjący w latach 1818–1888 fotograf Wilna, z tym miastem związał się w 1865 roku i odtąd konsekwentnie utrwalał jego architekturę, zabytki oraz rozległe panoramy. Fotografował miejsce rozpięte między wieżami kościołów a wijącymi się rzekami Wilią i Wilejką. Jego zdjęcia składają się na portret, w którym topografia spotyka się z nastrojem.

W XVII odsłonie Gabinetu Fotografii Muzeum Narodowego w Warszawie można zobaczyć zarówno odbitki wykonane na papierach albuminowych, jak i autorskie szklane negatywy Czechowicza.

To zestawienie pozwala spojrzeć nie tylko na finalne obrazy, lecz również na materialne zaplecze dziewiętnastowiecznej fotografii.

Zdjęcie nie rodziło się wówczas z lekkiego aparatu ukrytego w kieszeni. Było rezultatem skomplikowanego procesu chemicznego, wymagającego wiedzy, precyzji i cierpliwości.

Czechowicz posługiwał się techniką mokrej płyty kolodionowej. W plener zabierał więc nie tylko aparat, ale całe laboratorium oraz namiot pełniący funkcję ciemni. Szklaną płytę należało przygotować, naświetlić i wywołać, zanim wyschła. Fotografowanie miasta przypominało wyprawę: każdy widok wymagał zaplanowania stanowiska, przewiezienia sprzętu i przeprowadzenia chemicznego rytuału. Tym bardziej niezwykła wydaje się swoboda jego panoram, w których techniczny wysiłek ustępuje miejsca światłu, przestrzeni i rytmowi krajobrazu. Dzisiaj fotografie Czechowicza mają podwójne znaczenie. Są świadectwem dawnego Wilna, jego architektury i układu przestrzennego, ale pozostają też autonomicznymi dziełami sztuki. Pokazują moment, gdy fotografia dopiero budowała własny język i zabiegała o miejsce między dokumentem a artystyczną wizją.

XVII odsłonę Gabinetu Fotografii „Józef Czechowicz (1818–1888) – fotograf Wilna”, przygotowaną przez kuratorkę Danutę Jackiewicz, można oglądać w Muzeum Narodowym w Warszawie od 15 września do 13 grudnia 2026 roku. Poniżej prezentujemy galerię zdjęć z ekspozycji.

Fot. Józef Czechowicz / Muzeum Narodowe w Warszawie

Józef Czechowicz (1818–1888), Panorama miasta z Zarzecza. Widok przez Ogród Bernardyński na dzwonnicę Kościoła św. Janów, kościoły św. Michała i Bernardynów Wilno, 1873 r., odbitka na papierze albuminowym z negatywu szklanego kolodionowego Muzeum Narodowe w Warszawie

Fot. Józef Czechowicz / Muzeum Narodowe w Warszawie

Józef Czechowicz (1818–1888), Most na rzece Wilejce. Widok na kościoły św. Michała, św. Anny i Bernardynów oraz wieżę Gedymina na Górze Zamkowej Wilno, 1880 r. odbitka na papierze albuminowym z negatywu szklanego kolodionowego Muzeum Narodowe w Warszawie

Fot. Józef Czechowicz / Muzeum Narodowe w Warszawie

Józef Czechowicz (1818–1888), Ulica Ostrobramska (Lt. Aušros Vartų) Wilno, ok. 1872 r., odbitka na papierze albuminowym z negatywu szklanego kolodionowego Muzeum Narodowe w Warszawie

Fot. Józef Czechowicz / Muzeum Narodowe w Warszawie

Józef Czechowicz (1818–1888), Kościoły św. Anny i Bernardynów Wilno, 1874 r., odbitka na papierze albuminowym z negatywu szklanego kolodionowego Muzeum Narodowe w Warszawie