Po 1945 roku obraz Gdyni w kadrze trzeba było jednak zbudować na nowo. Wystawa fotografie Bolesławy i Edmunda Zdanowskich z lat 1945–1970 pokazuje miasto nie jako skończony projekt, lecz jako przestrzeń odbudowywaną, przeżywaną i codziennie na nowo komponowaną w kadrze.
Bolesława i Edmund Zdanowscy przybyli do Gdyni – a jakże! – z Wilna. Oboje należeli do kręgu Jana Bułhaka, twórcy koncepcji fotografii ojczystej, który uczył patrzeć na krajobraz i architekturę jak na wizualny zapis tożsamości miejsca. Zdanowscy byli jego uczniami i współpracownikami, należeli też do Fotoklubu Wileńskiego. W 1934 roku otworzyli własne atelier, lecz wojna brutalnie przerwała ten etap ich życia. Zakład spłonął podczas walk o Wilno.
W 1945 roku osiedlili się w Gdyni i spojrzeli na miasto świeżym okiem, nieskalanym przedwojennym mitem, tak żywym wśród mieszkańców. Właśnie tutaj rozpoczęli kolejny rozdział swojej wspólnej pracy.
Ekspozycja obejmuje 148 oryginalnych fotografii ze zbiorów Muzeum Miasta Gdyni. To obrazy portu i ulic, architektury oraz codzienności z pierwszego ćwierćwiecza po wojnie. Zdanowscy rejestrują miasto odzyskujące rytm, pełne pracy, ruchu i modernizacyjnego napięcia. Ich fotografie pozostają dokumentami, ale nie są przezroczystymi zapisami rzeczywistości. A w tym momencie, gdy Gdynia trafiła właśnie na Listę światowego dziedzictwa UNESCO warto szczególnie zwrócić uwagę na tę twórczość.
Twórczość Zdanowskich jest przy tym szczególnym przykładem artystycznego partnerstwa. Wiele projektów realizowali wspólnie i opatrywali jednym podpisem.
Tytułowe światło nie jest więc wyłącznie warunkiem powstania fotografii. Staje się bohaterem opowieści o Gdyni: mieście, które po wojennej katastrofie próbuje ponownie uwierzyć w swój nowoczesny mit. Kadry Zdanowskich nie ukrywają, że fotografia wybiera i porządkuje rzeczywistość. Pokazują jednak, że dzięki temu potrafi nadać jej formę, a z rozproszonych chwil zbudować pamięć miejsca.
Wystawę „Światło Gdyni. Fotografie Bolesławy i Edmunda Zdanowskich 1945–1970”, przygotowaną przez kuratorów Dariusza Małszyckiego i Leszka Żurka, można oglądać w Muzeum Miasta Gdyni od 8 lutego 2026 roku do 10 stycznia 2027 roku. Poniżej prezentujemy galerię zdjęć z ekspozycji.
Bolesława Zdanowska, aut. nieznany, ok. 1960 r.
Edmund Zdanowski, autor nieznany, lata 60. XX w.
Papierowa wersja magazynu „Spotkania z Zabytkami” ukazuje się jako kwartalnik. Zachęcamy do zakupu prenumeraty bądź aktualnego numeru!
