Szalowa – kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła
Pomniki historii

Szalowa – kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła

Z tego artykułu dowiesz się:
  • jak można stworzyć iluzję
  • ile jest diabłów, a ile aniołów oraz kto wygrywa
  • do czego można użyć kaplicy

Kościół w Szalowej w Małopolsce jest jednym z najcenniejszych w skali europejskiej przykładów imitacji w budulcu drewnianym monumentalnej murowanej świątyni barokowej.

materiały Wydawnictwa AA
Szalowa – kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła
Szalowa – kościół parafialny pod wezwaniem św. Michała Archanioła. Fasada frontowa kościoła.

W jego wnętrzu uderza wyjątkowo bogaty, jednolity stylowo wystrój, na który składają się polichromie, obrazy, rzeźby, kolumnowe ołtarze główny i boczne, konfesjonały.

Nietypowa świątynia

Wieś położona kilkanaście kilometrów na zachód od Gorlic, u podnóża Maślanej Góry (753 m n.p.m.), nad potokiem Szalówka, istniała już w XIII wieku. Po raz pierwszy była wzmiankowana w dokumentach w 1346 roku, a parafia w Szalowej – 30 lat później. Z kolei obecność kościoła potwierdzona jest dopiero w XVI wieku – z wyposażenia tej świątyni zachował się obraz św. Jana Kantego z 1640 roku, który jest umieszczony w obecnym kościele pw. św. Michała Archanioła w jednym z ołtarzy bocznych.

Kościół ten został wybudowany w latach 1739–1756 staraniem właściciela wsi Krzysztofa Jordana i proboszcza Wojciecha Stefanowskiego. Wzniesiono go z drewna jodłowego na kamiennej podmurówce jako trójnawową budowlę bazylikową, bardzo nietypową jak na architekturę drewnianą, ale charakterystyczną dla sakralnego budownictwa murowanego – barokowych kościołów Krakowa.

Malarskie smaczki

Wejście do każdej z naw prowadzi przez osobną kruchtę. Nad nawami bocznymi wzniesiono niewysokie wieże o cebulastych hełmach. W szczycie fasady umieszczona jest rzeźba św. Michała Archanioła walczącego z szatanem w postaci smoka.

W kolorystyce wnętrza dominują biel i złoto z dodatkiem koloru zielonego. Wystrój kościoła pochodzi głównie z drugiej połowy XVIII wieku, część wielobarwnych iluzjonistycznych polichromii na stropie i ścianach powstała w 1808 roku. Na stropie są to alegoryczne przedstawienia m.in. Golgoty i Adoracji Najświętszego Sakramentu, na ścianach przeważają dekoracje ornamentalne.

Bardzo ciekawie zjawiskiem iluzji posłużono się w wystroju ściany górującej nad przejściem z nawy do prezbiterium – namalowany tam żołnierz na koniu trzyma w ręku długą włócznię, skierowaną tak, by sprawiała wrażenie, że przebija bok Chrystusa – ale nie namalowanego, lecz wyrzeźbionego na centralnie usytuowanym na belce tęczowej (w tym przypadku łuku) krucyfiksie.

Cenne wyposażenie

O barokowo-rokokowe wyposażenie kościoła postarał się proboszcz Stefanowski, wypełniło ono świątynię do 1782 roku, a jego twórcami byli krakowscy i czescy artyści. Oprócz wspomnianych polichromii są tu liczne obrazy (m.in. ze stacjami Drogi Krzyżowej) oraz rzeźby apostołów.

W świątyni znajduje się 7 7 przedstawień diabłów
i aż 153 przedstawienia aniołów

W bogato rzeźbionym ołtarzu głównym widnieją obrazy Św. Trójcy i św. Michała Archanioła. Spośród sześciu kolumnowych ołtarzy bocznych szczególnie warto zwrócić uwagę na ołtarz św. Jana Kantego – z relikwiami uczonego z Krakowa. Nawet konfesjonały w kościele w Szalowej mają obfitą dekorację snycerską.

Pod belką tęczową zawieszony jest veraicon, oprawiony w ośmiokątną ramę ze srebrnej blachy. Jak skrupulatnie policzono – w świątyni siedem razy został przedstawiony diabeł (zawsze jako pokonany) i są aż 153 wizerunki aniołów. Kościół jest otoczony murowanym ogrodzeniem.

W jego obrębie po północnej stronie stoi murowana barokowa kaplica Miłosierdzia Bożego z 1739 roku, obecnie służąca jako dom przedpogrzebowy, a od południa – arkadowa dzwonnica z XIX wieku.

Tekst pochodzi z książki „Pomniki Historii”, wydanej przez wydawnictwo AA, Kraków 2022.

Monika Karolczuk

Autorka książek m.in. „Drewniane świątynie w Polsce, kościoły i cerkwie na liście UNESCO”, „Polskie Kalwarie”, „Polska. Uzdrowiska. Przewodnik” oraz „Pomniki Historii”.

Popularne

Średniowieczny zabytek Rzeszowa

Fary miejskie, umiejscowione zwykle na miejskich rynkach, są niejednokrotnie miejscem spoczynku zasłużonych dla miejskich społeczności osób. Bardzo często są to pierwsi właściciele osad lub fundatorzy owych kościołów. Jednym z takich miejsc jest rzeszowski kościół farny, w którym spoczęli na wieki potomkowie pierwszych właścicieli miasta – Rzeszowskich...

Kuchnia w Ostromecku: puder z jarmużu, zupa z krwi

Stara kuchnia znajduje się w podziemiach pałacu, ale ma dostęp do naturalnego światła dzięki oknom na poziomie gruntu. Zachowała się tam oryginalna posadzka, a także kuchenka węglowa, prawdopodobnie z lat 20. XX wieku. Pokryta emalią, składająca się z kilku komór piekarniczych oraz blatu do gotowania, jest nowoczesnym (jak na ówczesne czasy) sprzętem, który pochodził z fabryki Antona Senkinga w Hildesheim...

Ochrona zabytków po 1945 roku (1). Dwory

Wśród Polaków dominują bardzo pozytywne oceny dokonań ochrony zabytków po 1945 roku. Entuzjastycznie opowiada się o powojennych odbudowach i rekonstrukcjach, wychwalając dokonania tamtych lat. Analizując ochronę zabytków po 1945 roku, okazuje się jednak, że bilans dokonań nie jest tak pozytywny, jak opisuje to wielu autorów...